1. Viện Đá Quý-Vàng và Trang Sức Việt

    image
  2. RuBy

    image
  3. SaPhia

    image
  4. Thạch Anh

    image
  5. Cẩm Thạch MYANMA

    image
  6. Đá Màu

    image
  7. Ngọc Trai

    image

LUẬN VỀ CÁI ĐẸP CỦA ĐÁ QUÝ VÀ TRANG SỨC

10:07:00 17/10/2015

Đại văn hào A. Tolstoi đã viết:  “Sách viết về cái đẹp đã chất lên thành núi, nhưng cái đẹp vẫn còn là câu đố giữa cuộc đời”! Đó là chưa bàn riêng cái đẹp của đá quý và trang sức !

          Đá quý và Trang sức là hai phạm trù khác nhau nhưng tựa lưng vào nhau : đá quý có cái đẹp của Trời cho còn trang sức đẹp do bàn tay của con người. Nhưng trước hết hãy lướt qua vài nét khái quát nhất về cái đẹp nói chung. Có cái đẹp thiên phú (một mỹ nhân, một viên hồng ngọc...), cái đẹp của một bức tranh, cái đẹp của một vần thơ, cái đẹp của một giọng ca v.v..Chỉ con người mới biết hưởng thụ cái đẹp vì  như Aristote đã bàn  : “Cái đẹp được coi như là sự thanh lọc tâm hồn vì cái đẹp là sự sắp xếp cấu trúc của một thế giới được hình dung dưới mặt tốt nhất của nó”.

Nàng  Mona Lisa được Leonard di Vinci vẽ trong 4 năm trời (1503)

Hình 1.-Những họa sĩ tài ba đã cho đời những bức họa vô giá

          Từ “ Kinh Thi” thời Khổng Tử cho đến ngày nay biết bao áng văn thơ đã làm cho đời sống nhân văn của nhân loại ngày một phong phú.Cũng vậy những bản nhạc cổ điển của Beethoven, Mozart.. cho đến những bản tình ca của Phạm Duy, Trịnh Công Sơn ... đã tô thắm cuộc đời đầy dẫy những điều bất trắc. Cái đẹp là cả một bầu trời xanh thẳm bao la, là cả những đại dương sóng vỗ xanh rờn...Nhưng hãy dừng lại trong khuôn viên cái đẹp của Đá quý và Trang sức.

  • HỆ QUY CHIẾU CỦA CÁI ĐẸP

Cảm nhận cái đẹp hoàn toàn phụ thuộc vào chủ quan và khách quan,vì vậy để tìm một điểm chung giữa nhiều người khác nhau tuy là phức tạp nhưng hãy tạm khuôn trong những hệ quy chiếu nào đó. Tôi lựa cho mình một hệ quy chiếu và thử bàn cái đẹp của Đá quý và Trang sức với một góc độ rất chủ quan, sau khi bàn luận chắc sẽ tìm ra những điểm chung khách quan hơn hơn !

          Tôi lựa chọn một hệ quy chiếu với 3 trục : thời gian ( cổ đại, cổ và đương đại ); không gian ( các quốc gia với các dân tộc khác nhau); và mỹ học ( thuần túy hình thái bên ngoài ).   

 

 

 

Hình 2- Hệ quy chiếu của cái đẹp Đá quý Trang sức

          Trục thời gian xuyên qua các thời đại khác nhau : cổ đại ( trước Phục Hưng), Phục Hưng và Đương đại. Mỗi thời đại có cách cảm nhận cái đẹp rất khác nhau.

          Trục không gian xuyên qua những quốc gia với các sắc thái dân tộc vô cùng độc đáo khó có thể nhầm lẫn.

          Trục Mỹ học thuần túy hình thái học, chủ yếu là sự cân đối hình học, sự hài hòa, sự sắp xếp với một trật tự hợp lý v.v..

1.- Nhận thức cái đẹp theo thời gian.

          Thời cổ đại vật liệu làm trang sức có được do hái lượm những khoáng vật có màu sắc trong các sông suối, sườn núi v.v..Chủ yếu là màu sắc và độ bền. Những trang sức màu xanh, đỏ cùa Lazuli-Lapilli, ruby, saphir

 

Hình 3.- Trang sức thời cổ đại.

Hình 4.- Trang sức cổ đại

 

 

Hình 5.- Trang sức thời Phục Hưng

          Trang sức đương đại hoàn toàn khác biệt bởi sự đơn giản tinh tế hay mạnh mẽ ấn tượng và đặc biệt các đá quý đẳng cấp cao như kim cương, ruby, saphir, emerald v.v..được quan tâm đặc biệt.

Hình 6.- Trang sức đương đại

 

 

 

 


Hình 7.- Trang sức đương đại

2.- Nhận thức cái đẹp theo các quốc gia và dân tộc khác nhau

          Hai quốc gia Ấn Độ và Trung Hoa có hai truyền thống rất khác nhau về Trang sức và Đá quý, được nuôi dưỡng theo lịch sử lâu đời nhất của nhân loại. Trước hết nền văn hóa Trang sức Ấn Độ có những nét vô cùng độc đáo vừa theo truyền thống dân tộc, vừa pha lẫn tinh tế màu sắc tôn giáo và sự bền vững theo thời gian (truyền thống giữ vững từ cổ đại đến hiện đại).

 

 

          Trong khi đó, Trang sức Trung Hoa vừa mang những biểu tượng tôn giáo (Phật Giáo) vừa mang tính chất tâm linh (linh vật)...Khác với trang sức Ấn độ, trang sức Trung hoa không lòe loẹt đa sắc mà chuộng màu xanh lý của ngọc Jade (Jadeit và Nephrit ) đi cùng với kim loại vàng. Những cổ tự, những linh vật trên đồ trang sức thể hiện không chỉ yêu chuộng cái đẹp mà thể hiện sự cầu mong sự yên bình, hạnh phúc ...

 

 

 

Hình 9.- Trang sức Trung Hoa

 

3.- Mỹ học và cái đẹp

Cái đẹp Chân – Thiện – Mỹ là tổng quát nhất.

Mỹ là một trật tự, một tỷ lệ hài hòa trọn vẹn và hoàn toàn cân đối.

Hình 10.- Viên kim cương được chế tác cân đối nhất.

          Mỹ học trong đá quý là sự chế tác tinh xảo sao cho có độ cân đối nhất. Độ cân đối được xác định thuần tủy hình học, tưởng là vậy, nhưng tính chất quang học của mỗi một loại đá quý lại quyết định các con số định hình cho nghệ nhân chế tác

 

 

 

Hình 11.- Chiết suất là độ khúc xạ.

 

Theo quang học, khi ánh sáng truyền từ môi trường có chiết suất cao sang môi trường có chiết suất thấp hơn thì có thể xảy ra hiện tượng phản xạ toàn phần ( Vật lý lớp 10).Vì vậy khi ánh sáng truyền từ bên ngoài vào bên trong viên đá quý, từ bên trong ánh sáng va chạm vào các mặt viên đá đã được chế tác sẽ được phản xạ và thoát ra bên ngoài. Nếu ánh sáng thoát ra trên bề mặt được tập trung sẽ tăng cường độ chiếu sáng, tạo nên vẻ đẹp cùa đá quý.

 

 

Hình 12.- Mô hình đường truyền ánh sáng trong viên đá quý và phản xạ ra bên ngoài tạo nên độ rạng rỡ chói sáng.

Mỗi một loaị đá quý có một chiết suất đặc trưng.

Tên  đá quý

nhỏ nhất

đơn

lớn nhất

Kim cương

 

2,417

 

Zircon

Corindon ( ruby, saphir)

Spinel

1,925

1.760

1,735

1,984

1,772

 

 

 

 

 

Hình 13.- Bảng chiết suất của các lọa đá quý khác nhau.

 


Hình 14.- Đối với kim cương tương ứng với chiết suất của nó có một bảng quy định chặt chẽ các số đo khi chế tác .

 

II.- NHỮNG CÁI ĐẸP PHI CHUẨN

          1.- Cái đẹp độc! Đẹp có một không hai. Những bức họa của các học sĩ tài ba là những “của độc”, không thể sao thành phiên bản thứ hai. Trong đá quý có rất nhiều của độc! Đó là sự xuất hiện “bất thần” trong một khoảnh khắc mà một họa sĩ ghi lại được, sự xuất hiện kỳ lạ trong hàng nghìn lọai đá quý. Xin đơn cử, không phải bất kỳ viên đá ruby hay saphir nào khi mài cắt và đánh bóng bỗng xuất hiện hiệu ứng sao, một ngôi sao 6 cánh đẹp cực kỳ ( Hình 15).

 

       

       

Hình 15.- Hiệu ứng phát sao trong ruby và saphir

          Một ví dụ thứ hai : sự phát lửa của Opal. Opal là một loại khoáng vật kết cứng ở dạng vô định hình giống như thủy tinh.Thông thường chúng có màu không đẹp, nhưng bỗng xuất hiện loại Opal lửa (Fire Opal) ở Úc châu với màu sắc rực rỡ như ngũ sắc ( xem hình 16).

 

 

Hình 16. Opal lửa ở Úc.

 

 

Hình 17.- Opal lửa ở các địa điếm khác trên thế giới.

 

Sự xuất hiện màu ngũ sắc trên opal lửa là do sự tình cờ nước thâm nhập trong cấu trúc tinh thể của opal ( xem hình 18).

Hình 18.-( hình bên trái là cấu trúc tinh thể bên vững của Thạch anh, các nhóm “nước-Na” không thể thâm nhập. Trong khi đó hình bên phải, với cấu trúc tinh thể không chặt chẽ của opal, nhóm “nước-Na” có cơ hội thâm nhập vào và chính chúng là nguyên nhân lầm lệch các tia sáng và tạo điều kiện giao thoa ánh sáng gây nên màu ngũ sắc đẹp đẽ của Opal lửa).

         

2.- Những thiết kế độc đáo của trang sức mang đá quý cũng là những bộ sưu tập độc! Sự sáng tạo những bộ sưu tập như vậy đã làm phong phú nền văn hóa thời trang- trang sức>

 

Hình 19.- Những thiết kế độc đáo  và hiện đại

 

 

 

III.-CẦN CÓ NHỮNG SÀN DIỄN THỜI TRANG SỨC VIỆT NAM

Đá quý Việt Nam đủ cho mọi thiết kế trang sức tinh tế, độc đáo dân tộc, hòa nhập văn minh của thế giới đương đại.

 

 

Hình 20.- Thời trang và trang sức

 

IV- ĐÁ QUÝ VÀ THẾ GIỚI TÂM LINH.

          Trong 3 nội dung của cái đẹp là Chân- Thiện –Mỹ. Đẹp là hướng thiện, trong cái thiện là cả  một thế giới nội tâm của con người trong sự cầu mong an lành và hạnh phúc. Cái đẹp đó thể hiện ra bên ngoài và trở thành những hành vi thân thiện, hữu ích, xả thân vì nghĩa...Sự chuyển tải từ nội tâm ra bên ngoài chính là Đá Quý! Bức tượng Phật Bà bằng ngọc bích trên vòng cổ, một cái móng hổ đeo trên ngực lực sĩ, một chiếc nhẫn kim cương lấp lánh trên bàn tay nõn nà của mệnh phụ v.v..đều có những ý nghĩa tâm linh nhất định.

          Những linh vật được tạc bằng đá quý : con nghê, con rồng, con phượng v.v..từ lâu đã trở thành những biểu tượng vừa đẹp, uy nghi, vừa hướng thiện triệt để.

          Những loại đá quý với độ quý hiếm khác nhau, con người chỉ mong chọn loại quý nhất để thể hiện sự hướng thiện cao cả của mình! Nghệ thuật điêu khắc đã chuyển đá quý thành những biểu tượng linh thiêng.(hình 21).

       

Hình 21.- Đá quý và tâm linh.

 

 

 

V.- VÀI LỜI KẾT NHƯNG CÒN DỞ DANG.

          Nếu A.Tolstoi đã nói sách về cái đẹp chất thành núi nhưng cái đẹp vẫn còn là câu đố giữa đời, thì ta hãy thử bốc một năm đất vất lên núi. Từ nắm đất có thể có một hạt mầm và sẽ mọc lên thành cây, thành rừng ...Đi vào rừng , nói như người dân tộc Miền núi vẫn nói: khắc đi, khắc đến. Đi về phía nào cũng sẽ đến chân trời, hoặc phía Mặt Trời mọc, hoặc nơi Mặt Trời lặn, và đó là chân lý!.